1911 HUDEYDE-SANA VE $UBEALTI DEMIRYOLLARI. CHEMINS DE FER HODEIDAH - SANAA (YEMEN)

1911 HUDEYDE-SANA VE $UBEALTI DEMIRYOLLARI

O zamanlar Yemen’i kontrolu altinda tutan Osmanli Imparatorlugu, Istanbul’u Mekke’ye baglama projesi çerçevesi içindeki yaptigi %4 borçlanma tahvili. Dini sebeplerden, bu borçlanmanin hristiyan ulkelere açik olmadigi yaziyor. Bu tur hisseler genelde sadece Osmanlica olur, belgenin Fransizca ve de Osmanlica olmasi bu rivayeti biraz $upheye du$uruyor.

YEMEN. CONSTANTINOPLE. 4% Obligation de Ltq.22=F500. Cat. D/H 2610. brown, green, black. #45455. No 34453. Large format, with text in Turkish and French. Decorative Islamic design, with date-palms, agaves, opuntias, etc. Line from Hodeida, on the Yemeni coast, to Sana'a, the capital of Yemen (then under Ottoman rule). This line was (a secondary) part of the Hejaz project. This project was to link Istanbul to Mecca and Medina by railroad. For religious regions, this main line was to be built without foreign capital, though Germans gave technical support and the line opened in 1908.

ISMAIL KAHRAMAN’IN Kaleminden YEMEN :

 

Osmanli yemen'e Yavuz Sultan Selim döneminde gelmiş : 1918 yilina kadar Osmanlı varliği yemen'de devam eder. Osmanli varlığı bugün Sana'daki Tahrir meydanı denen Şerare meydanından çekilmiştir. Yemen Türk mezarlığıdır Bundan dolayi da 'Giden gelmiyor denilmiş Yemen için. Aden ve San'a'dan, son Osmanli-türk askerlerinin karaya çiktiği Kizilde niz'deki Hudeyde kenti çok önemli. Yemen gezildikçe Mehmetçiklerin yıllar önce düşmanların dışında hangi zor şartlarla mücedel ettiğinde görürsünüz. Yemende iklim çok acımasız 3000 metre yüksekteki dağlardan, nem oraninin ve sicaklarin çok yüksek olduğu sahilere inersiniz.

 

Yemenli tarihçiler , Osmanli ile Yemenliler arasindaki savaşin çok çetin geçtiği söyler. Şehit torunları Yemene gitmesede şehitler fatiha bekliyor. İşte Şehit sayıları ile ilgili önemli bir belge . 1936 yillarinda resmi bir görev için Yemen'de bulunan Suriyeli tarim mühendisi Ahmet Vasfi Zekeriya'nin "Şam'dan San'a'ya" adli anilarinda bir rakama rastladim. Osmanli'nin 48 yil süren son Yemen'deki son varliği esnasinda 480 bin Osmanli askerinin öldüğünü tahmin ediyor diye yazar. Tabii ki bu rakamin tamami Türkler'e ait değil. O dönemde Osmanli yönetiminde olan illerden gönderilen askerler de buna dahil. Suriyeli yazar Filistin ve Şam diyarindan da çok sayida askerin Osmanli ordusuyla Yemen'e gittiğini ve bir daha geri dönmediğini yaziyor. Yazar "Suriye de her köyün bir Yemen acisi vardir" diyor.

 

Bugün Geri dönmeyen Osmanli evlatlarinin günümüze kadar sürüp gelen nesli var Yemen'nin Sana, Aden, Hudeyde ve Taiz'de türk mahalleleri var Bu mahallelerde 'Buranin ahalisi Türk' diyorlardi. Ancak Türkçe konuşan kalmamişti. Osmanli'nin denizden çikarak kampini kurduğu Hudeyde de türk asıllı Yemeneliler var. Kaderin bir cilvesi olsa gerek , Osmanli'nin Hudeyde sahiline yaptiği kalenin restorasyon çalişmalarini da yöneten mühendis Ali Bey Türk asilli olduğunu gururla söylüyor. Hudeyde'de bir bölge `Türk Mahallesi" diye aniliyormuş. Türk Mahallesi'nde yer alan ve Osmanlinin kurduğu su sarnici hâlâ kentin su ihtiyacini karşilamaya devam ediyor. Osmanlı sarnıcı "Daha uzun yillar su ihti yacinı karşilayacak.
Yemen'de Osmanli'ya ait bir mezar yeri için kesin konuşulan tek Hudeyde de. Mahalle içerisinde, apartmanlar arasinda kalmiş bir boşluk. Moloz yiğinlarinin üstünden atlayarak girdiğimiz bu boşlukta dört tane mezar. Mahalle sakinleri buranin Türk mezari olduğunu söylediler.

 

Onbinlerce Osmanli askerinin hayatini kaybettiği Yemen'de birçok Osmanli askeri deYemen'de kalmiş. Yemen'de kalanlarin torunlarina rastlamak mümkün. Bunlardan birini başkent Sana'a'da
bulduk. Eski San'a'nin dar sokaklari arasinda bir evde ikamet eden Siddik amca. Siddik amcaya Arapça "Kaç yaşindasmizi" diye soruyorum, Türkçe cevapliyor : "Seksenbeş". Arkasindan
hikayesini anlatıyordu: "Aslen Anadoluluyum..İzmirli. Babam yillar önce Osmanli ordusuyla birlikte buraya gelmiş. Ben burada doğmuşum. Ama İstanbul'da kardeşim var. Adi Eşref Önman.. Kendisinden yillardan beri mektup alamiyorum. diyor.

 

Aslinda Osmanli'nin Yemen'de uzun yillar süren varliği doğal olarak Yemen Arapçasi'ni da etkilemiş. Hatta bu durum bilimsel araştirmalara konu da olmuş.
Yemen Enformasyon ve Kültür Bakanliği tarafindan yayinlanan 'El-eklil' adli derginin 3. yil birinci sayisinda "Yemen'de kullanilan Türkçe kelimeler" adli bir makale yayinlanmiş. Yemenli bir araştirmaci olan Kadi İsmail bin Ali tarafindan yapilan araştirmada Yemen'in Osmanli yönetiminde kalan ve Türkçe'den en az etkilenen Arap ülkesi olduğu yaziliyor. Daha yakin bir döneme kadar 168 Türkçe kelimenin kullanildiğini söylüyor. Bu kelimelere bakildiği zaman
özellikle kimi askerî kavramlarin ve idari düzenlemelere ilişkin bazi kavramlarin
Türkçe'den geçmiş olduğunu görüyoruz.Bunda Osmanli döneminde Yemenliler'e verilen askerî eğitimin ve Yemen'in devlet yapilanmasindaki idârî bölünmeleri Osmanli ile birlikte tanimiş olmasinin rolü olsa gerek.

 

Créer un site gratuit avec e-monsite - Signaler un contenu illicite sur ce site